Có một nghịch lý đã tồn tại suốt nhiều thập kỷ ở TP.HCM.
Đó là thành phố sở hữu hơn 80 km bờ sông Sài Gòn – một trong những dòng sông đẹp nhất Việt Nam – nhưng phần lớn người dân lại không thể thực sự tiếp cận dòng sông ấy.
Nhiều đoạn bờ sông từng bị chiếm dụng bởi cảng biển, kho bãi, hàng rào công nghiệp và những tuyến đường giao thông chật hẹp.
Trong khi rất nhiều thành phố trên thế giới đã biến mặt tiền sông trở thành biểu tượng của mình, thì TP.HCM lại gần như quay lưng với dòng sông đã tạo nên lịch sử hình thành đô thị.
Nhưng điều đó đang dần thay đổi.
Và sự thay đổi ấy bắt đầu từ một nơi mang ý nghĩa vô cùng đặc biệt.
Đó là Bến Nhà Rồng.
Nơi cách đây hơn một thế kỷ, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã bước lên con tàu Amiral Latouche-Tréville để bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước.
Hôm nay, nơi ghi dấu một cuộc hành trình lịch sử ấy lại đang trở thành điểm khởi đầu của một hành trình mới.
Hành trình tái sinh toàn bộ bờ Tây sông Sài Gòn.
Công trường đang chạy đua với thời gian.
Nếu nhìn từ flycam thời điểm này, rất khó để nhận ra khung cảnh quen thuộc của vài tháng trước.
Toàn bộ khuôn viên rộng khoảng 1,4 ha quanh Bảo tàng Hồ Chí Minh – Chi nhánh TP.HCM đã trở thành đại công trường.
Máy đào hoạt động liên tục.
Xe lu liên tục cán nền.
Các tổ công nhân chia nhau lát đá granite, thi công bồn cây, hệ thống điện chiếu sáng, cấp thoát nước và hoàn thiện từng chi tiết cuối cùng.
Tiến độ được đẩy lên mức cao nhất.
Bởi mục tiêu của thành phố là hoàn thành toàn bộ công trình trước dịp Quốc khánh 2/9.
Nhìn bề ngoài, đây chỉ là một dự án chỉnh trang cảnh quan.
Nhưng nếu nhìn sâu hơn, công trình này giống như động tác đặt quân cờ đầu tiên cho cả một chiến lược phát triển kéo dài hàng chục năm.
Vì sao Bến Nhà Rồng được ưu tiên trước?
Muốn trả lời câu hỏi này, chúng ta phải nhìn lên bản đồ.
Một bên sông là Quận 1.
Đối diện là Thủ Thiêm.
Ở giữa là dòng sông Sài Gòn.
Hai bờ sông này lẽ ra phải trở thành "phòng khách" của thành phố.
Nhưng trong nhiều thập kỷ, điều đó đã không xảy ra.
Phía Quận 1 chỉ có Bến Bạch Đằng được chỉnh trang.
Ngay sau đó, không gian lập tức bị ngắt quãng bởi khu cảng Khánh Hội và hệ thống kho bãi.
Trong khi phía Thủ Thiêm đang phát triển cực kỳ mạnh mẽ với trung tâm tài chính, quảng trường trung tâm, công viên ven sông và hàng loạt dự án biểu tượng.
Sự mất cân đối ấy khiến một trong những vị trí đắt giá nhất thành phố vẫn chưa phát huy hết giá trị.
Chính vì vậy, việc cải tạo Bến Nhà Rồng được xem là bước đi đầu tiên nhằm "khâu nối" khoảng trống còn thiếu trên trục ven sông.
Một siêu dự án đang âm thầm hình thành.
Điều nhiều người chưa để ý là Bến Nhà Rồng chỉ là phần nổi của tảng băng.
Ẩn phía sau là quy hoạch Công viên Văn hóa Bến Nhà Rồng – Khánh Hội.
Đây không phải một công viên thông thường.
Đó là dự án chuyển đổi gần như toàn bộ khu cảng Khánh Hội cũ thành không gian công cộng.
Những bến cảng từng tiếp nhận tàu hàng sẽ được thay thế bằng quảng trường.
Những kho bãi sẽ nhường chỗ cho công viên.
Những hàng rào kín mít sẽ mở ra các tuyến đi bộ sát mép nước.
Khi hoàn thành, TP.HCM sẽ có thêm hàng chục hecta không gian mở ngay giữa trung tâm.
Đây là điều mà rất ít đô thị có thể làm được.
Bởi quỹ đất ven sông trung tâm luôn là loại tài sản đắt giá nhất.
Thế nhưng thành phố đã lựa chọn dành phần lớn diện tích ấy cho cộng đồng thay vì xây kín bằng các tòa nhà.
Đó là tư duy quy hoạch rất đáng chú ý.
Có lẽ vài năm sau, khi đứng trên cầu đi bộ vượt sông Sài Gòn, nhìn về phía Bến Nhà Rồng, rất ít người còn nhớ nơi đây từng là một khu cảng với hàng rào tôn, kho bãi và xe container tấp nập.
Thay vào đó sẽ là những hàng cây xanh trải dài.
Những quảng trường rộng mở.
Những tuyến đường dạo ven sông đông kín người.
Những chiếc tàu du lịch cập bến.
Những lễ hội ánh sáng.
Những buổi hòa nhạc ngoài trời.
Và dòng người thong thả tận hưởng mặt tiền đẹp nhất của thành phố.
Bến Nhà Rồng sẽ vẫn ở đó.
Nhưng vai trò của nó sẽ lớn hơn rất nhiều.
Không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của quá khứ.
Mà còn là nơi mở đầu cho tương lai của TP.HCM.
Và có lẽ, nhiều năm sau nhìn lại, chúng ta sẽ nhận ra rằng...
Cuộc cải tạo khuôn viên rộng 1,4 ha trong mùa hè năm 2026 không đơn thuần là một công trình chỉnh trang.
Đó chính là phát súng mở màn cho cuộc lột xác lớn nhất của toàn bộ bờ Tây sông Sài Gòn trong thế kỷ XXI.
Hoàng Lâm - Quản trị viên Baycungem.net